Kto choć raz starał się kupić nastolatkowi w prezencie książkę, ten doskonale wie, że to wyjątkowo trudne zadanie. Książek na rynku wydawniczym nie brakuje, przeciwnie, można odnieść wrażenie, że wydawcy prześcigają się, aby kolorową okładką i hasłami: „Absolutny bestseller!” zdobyć tę właśnie grupę czytelniczą. Lub może raczej ich rodziców przekonanych, że nic tak nie rozwija, jak dobra lektura. Pytanie jednak brzmi: która jest dobra? Czy to, co my – dorośli – uznajemy za mądre, wartościowe, ma szansę zyskać podobną opinię wśród młodego pokolenia?

Przoduje w rankingach? Coś w tym musi być

Poszukiwania informacji na temat dobrych książek dla nastolatków zaczynam od wszechobecnych w Internecie rankingów. Zarówno tych mocno subiektywnych, stworzonych przez blogerów recenzentów, jak i opartych na wypowiedziach i głosowaniu całego jury złożonego z literaturoznawców, pedagogów, psychologów.

Według rankingu (ponad 75 tys. odpowiedzi) przeprowadzonego przez Amerykańskie National Public Radio w pierwszej dziesiątce stu najlepszych książek dla młodzieży, oczywiście uwzględniając książki znane amerykańskim czytelnikom, znalazły się „Złodziejka książek” Markusa Zusaka, „Szukając Alaski” i „Gwiazd naszych wina” Johna Greena. Nie zabrakło oczywiście trylogii „Władca pierścieni” Tolkiena. Kolejne miejsca zajmują też „Buszujący w zbożu” Salingera, „Hobbit” Tolkiena, „Zabić drozda” Harpera Lee, „Igrzyska śmierci” Suzanne Collins i wszechwładny, wielotomowy „Harry Potter”. Nietrudno się domyślić, że pierwsza dziesiątka sprawiedliwie „pomieściła” w sobie preferencje młodych czytelników, jak i starszego pokolenia, które zdecydowanie wskazało na powieści Salingera, Harpera Lee i zapewne Tolkiena także. Natomiast powieści Greena oraz trylogia Suzanne Collins to wybór samych nastoletnich czytelników. O najwyższej pozycji „Harry’ego Pottera” zadecydowały zapewne głosy zarówno dorosłych, jak i młodzieży.


Zainteresowanie tymi tytułami potwierdza również Jacek Weichert, menedżer kategorii Kultura w Allegro: – Chociaż w ostatnich latach pojawiło się kilka tytułów z gatunku romansu, jak np. „Gwiazd naszych wina” Johna Greena czy też powieści historycznej „Złodziejka książek” Marcusa Zusaka lub książek tzw. nurtu Young Adult dla starszej młodzieży, to pierwsze miejsce należy bezdyskusyjnie do Harry'ego Pottera. Zaraz za nim są „Igrzyska śmierci” oraz cykl „Niezgodna” – przyznaje Weichert.

Podobnie jak w przypadku ogłoszenia wyników każdego rankingu, nie tylko tego dotyczącego książek, pojawia się mnóstwo głosów: „Ale jak to?! A gdzie jest...” i tu internauci wymieniają tytuły swoich ulubionych pozycji, z przekonaniem twierdząc, że są o niebo lepsze niż wyróżniona dziesiątka. Bo tak właśnie jest z książkami. Ilu czytelników, tyle preferencji. Czy zatem warto kierować się rankingami, szukając książki dobrej dla nastolatka? Zapewne tak, bo jeśli wiele osób twierdzi, że książka jest dobra, to… coś w tym musi być.

Co na polskim rynku?

W większości „top list” opublikowanych przez większe i mniejsze polskie księgarnie, także internetowe niewiele jest polskich tytułów. Są wymieniane, owszem, ale raczej w połowie stawki. Kto wśród polskich autorów? Mocno trzyma się „Jeżycjada” Małgorzaty Musierowicz, chyba nieustannie wspierana przez mamy nastolatek. Dużym powodzeniem cieszy się seria o przygodach Felixa, Neta i Niki, czyli książki Rafała Kosika, raczej dla młodszych nastolatków. Gimnazjaliści, zwłaszcza ci starsi, szukają poważniejszych lektur. Z autorek, które piszą o problemach współczesnych starszych i młodszych nastolatków, na pewno wyróżnia się Ewa Nowak, Anna Onichimowska, Barbara Kosmowska, Katarzyna Ryrych, Anna Łacina, Małgorzata Gutowska-Adamczyk. Potwierdza to ranking polskich dziecięcych i młodzieżowych książek umieszczony na stronie BiblioNETka.pl.


Z kolei na niezależnym portalu kulturalnym DzikaBanda.pl znajdujemy zestawienie najlepszych książek dla dzieci i młodzieży, polskich i zagranicznych, opracowane przez Pawła Deptucha. Autor przedstawił sto tytułów, przy czym to właśnie pierwsza dwudziestka kierowana jest do nastolatków. Króluje fantastyka, ale wcale nie ta najnowsza. Są też klastyczne kryminały, jak Agatha Christie czy Arthur Conan Doyle, Chandler. Jak każdy ranking może budzić sporo wątpliwości i zastrzeżeń, ale przypomina własne lektury z dzieciństwa i może pomóc w podsunięciu nastolatkowi ciekawej lektury.

Blogerzy polecają książki

Recenzje książek to chyba najwdzięczniejszy i najpopularniejszy temat wśród blogerów. Na większości młodzieżowych blogów znajdziemy przynajmniej skromną zakładkę „Ostatnio przeczytałem/przeczytałam”. Z pewnością warto zajrzeć na blog Aleksego Krysztofiaka (Książki na czacie), który zdobył wiele nagród w kategorii blogów młodzieżowych i recenzenckich. Aleksy ma zaledwie 15 lat, recenzje na blogu umieszcza od 2010 roku i robi to niezwykle odpowiedzialnie, starannie i… szczerze. Pisze tylko o dobrych, jego zdaniem, książkach, bo – jak wyjaśnia – „jak mi się jakaś nie podoba, to ją odkładam i nie czytam”. Książki na czacie to miejsce, gdzie powinien zajrzeć każdy dorosły szukający odpowiedzi na pytanie: jaka książka może spodobać się mojemu dziecku?

Zaglądam też na bloga Niedopisanie prowadzonego przez Joannę Przybylską, aby prześledzić zrecenzowane przez nią książki dla młodzieży, ale także zapytać autorkę o modne, ale i mądre książki dla nastolatków.

– Z nowszych książek na pewno „Harry Potter”, kultowa seria i nie bez powodu – wskazuje Joanna Przybylska i dodaje: – Darowałabym sobie natomiast całą modę na wampiry i wilkołaki, jestem pewna, że jest to tylko moda i w swoją definicję ma wpisane przemijanie. Może wilkołaki pozostaną, ale znów znajdą się swojej niszy. Może znów twórcy zaczną się nimi zajmować z odpowiednim szacunkiem? Ostrożnie także podchodziłabym do literatury, w której podkreślone są podziały na płeć.


Na pytanie, jak zachęcić nastolatka do czytania, Joanna Przybylska odpowiada: – Wybierajmy po prostu książki mądre. Warto też przygotować młodzież do dorosłych lektur, oswajać z różnymi gatunkami literackimi, przedstawiać różne konwencje. Podsunąć trochę tytułów dla dorosłych – może Milana Kunderę, Umberto Eco? Myślę, że warto wskazać dzieciom na początek książki, które zachwycały nas w młodości, rozpocząć dialog. Nie ma uniwersalnych recept – każdy jest inny, warto więc wybierać lektury indywidualnie – radzi.

Życiowe dramaty i fantastyka – dwa nurty literatury młodzieżowej

Poszukiwanie w literaturze odpowiedzi na najtrudniejsze pytania oraz ucieczka w świat wyobraźni – tak krótko można scharakteryzować literaturę młodzieżową. Z jednej strony Young Adult, czyli książki o nastolatkach i ich problemach, i to naprawdę poważnych, jak narkomania, ucieczki z domu, przemoc, anoreksja, śmiertelna choroba. Z drugiej strony świat magicznych mocy, fantastycznych istot, wilkołaków, wampirów, często z wątkiem miłosnym lub schematem dojrzewania do poznania własnej, niezwykłej tożsamości. Bardziej wyrobieni nastoletni zwolennicy tego typu literatury sięgają też po prozę Andrzeja Sapkowskiego, Jacka Piekary, Andrzeja Pilipiuka, zasilając tym samym rzesze fanów polskiej literatury fantastycznej.

O czym chce czytać piętnastolatek?

– Najchętniej o sobie – krótko odpowiada Aneta Zając, psycholog i pedagog szkolny. – Czyli tak naprawdę o problemach innych nastolatków. Ale to muszą być duże problemy, trudne biografie, ważne pytania. Stąd chyba wielka popularność książek Johna Greena, który w prosty i bardzo bezpośredni sposób pisze o rzeczach trudnych – wyjaśnia.

Psycholog podpowiada też, aby do wycieczkowego czy obozowego plecaka nastolatka wsunąć książkę. Nawet jeśli na co dzień nie jest on zagorzałym czytelnikiem.

– Wielokrotnie obserwowałam, że książka jest taką tarczą ochronną dla nastolatków, którzy na wyjeździe z rówieśnikami czują się nieco wyobcowani. Albo na początku szkoły, w nowej klasie, wśród nowych osób. Samemu siedzieć i nic nie robić jest głupio, ale siedzieć z książką w ręku, to już co innego. Zawsze jest szansa, że ktoś zapyta: „Co czytasz?”.

Wśród mnogości rozrywkowych bodźców docierających do nastolatka, książki wypadają nieco blado. Wymagają wysiłku, koncentracji, zniechęcają tych bardziej opornych i po kilku przeczytanych stronach lądują na półce z komentarzem: „Nawet fajne, ale jakoś mi się teraz nie chce”. Są jednak i takie, które porwą i wciągną w świat czytelnictwa. Trzeba wierzyć, że wcześniej czy później nasz nastolatek na taką właśnie książkę trafi. Jeśli nie przez nas podsuniętą, to może przez rówieśnika czy znanego w sieci blogera…

Dla rodziców: Jak zachęcić nastolatka do czytania? 

• Poszukać odpowiedniej lektury – wskazówką mogą być blogi i vlogi, zarówno te prowadzone przez dorosłych recenzentów, jak i młodzież.
• Dobrym źródłem wiedzy są również rankingi książek młodzieżowych.
• Wybierać książki raczej nieco zbyt poważne niż zbyt dziecinne. Nic tak nie oburza nastolatka, jak potraktowanie go jak dziecko. Może się okazać, że tak poważni autorzy jak Kundera czy Eco będą strzałem w dziesiątkę.
• Nie namawiać na siłę do czytania, a zwłaszcza argumentami: „Kiedy byłem w twoim wieku, ta książka bardzo mi się podobała”. Niestety, dla większości nastolatków jest to antyzachęta.
• Zachęcać do mówienia na temat książek, nawet jeśli ma to być opinia negatywna: „Nie podobało ci się? A konkretnie co?”.
• Każda okazja jest dobra, aby sprezentować nastolatkowi książkę. Mądrą książkę. Nawet jeżeli początkowo odłoży ją na półkę. W ten sposób pokazujemy, że książki są cenne i że fajnie jest dorastać w ich otoczeniu.

Powiązane artykuły

NAJCIEKAWSZE TRENDY Z BADANIA POLSKA STROJNA 2016
Tegoroczne badanie „Polska Strojna 2016. Trendy w zachowaniach zakupowych Polaków” pokazuje, że nasze preferencje zakupowe zmieniają się bardzo szybko, a jednocześnie nie należymy do awangardy. Bywamy i nowocześni, i zachowawczy jednocześnie. Warto przyjrzeć się najważniejszym ustaleniom z tego badania. Poniżej przedstawiamy subiektywny wybór autorów raportu, choć oczywiście czytając raport, każdy możne znaleźć inne, ważne z własnej perspektywy zjawiska. 
Naszyj to! Barwny powrót do lat 90.
Kochasz muzykę, kino, seriale? W tym sezonie wyrazisz to również... strojem. Naszywki i przypinki to niepozorne dodatki, które mogą całkowicie odmienić charakter nudnej, jesiennej stylizacji, dodając jej lekkości i młodzieżowego luzu. Niegdyś można je było znaleźć głównie na torbach i kurtkach zbuntowanych licealistów, teraz zagościły na pokazach najważniejszych domów mody.
10 hitów mody, które będziesz nosić też za rok
Projektanci wciąż zaskakują. Lansują nowe trendy albo powracają do tych sprzed lat w zupełnie nowej odsłonie. Co powinno się więc znaleźć w szafie kobiety? Jakie ubrania kupić teraz, by być modną w kolejnym sezonie, polecają modowi specjaliści, blogerki i vlogerki.   
Ostre koło. Lubisz jazdę bez hamulców?
Te rowery fascynują. Kuszą wyglądem, oryginalnością. To nie tyle moda, co miejska subkultura wywodząca się ze środowiska kurierów, ale zataczająca coraz szersze kręgi. Hipsterzy porzucają dla nich swoje klasyczne cruisery. Ostre koła są jednym z obiektów pożądania millennialsów, dla których rower to nie tylko środek transportu, ale też ważny element stylu życia.